De leukste fase is nu volop aangebroken: de buiten de burcht spelende jongen. Je ziet goed hoe ze hun jagerskunsten oefenen. Ze grijpen elkaar, trekken, schudden. Ze pakken de staart van moeder en slingeren die heen en weer. Ze rennen achter elkaar aan en springen bovenop een broertje of zusje. Kortom, een levendige boel. De jonge vossen verdwijnen bij het rondrennen ook steeds vaker buiten beeld. Helaas kan de camera niet verder uitzoomen. Wel kan hij inzoomen en een stukje zwenken, en sinds gisteren kan dat ook vaker omdat er nu een stagiair met zijn werk begonnen is. Hij zal regelmatig (maar niet altijd) aanwezig zijn en de camera bedienen als dat nuttig is.

Het tweede vrouwtje, de 'grote blonde', lijkt nu wel dagelijks langs te komen, soms ook met een prooitje. De jongen zijn erg vertrouwd met haar, en proberen soms ook bij haar te drinken. We hebben nog niet met zekerheid gezien dat dat ook echt gebeurt, maar we hebben ook nog lang niet alle beelden af kunnen kijken. Trouwens, het is nog helemaal niet zeker of ze zelf (ergens anders) wel jongen heeft, en of ze dus wel zoogt. We zullen de ontwikkelingen af moeten wachten. Ook rond het mannetje zijn nog volop vraagtekens: is hij er nog wel? Nu we wat meer mankracht hebben kunnen we het hopelijk wat beter op de voet gaan volgen en ook sneller reageren op de gebeurtenissen.

Overigens blijft het bij vossen altijd zo, dat er vaak urenlang niets te zien valt. Ook jonge vossen slapen veel. En moeder kan ook urenlang weg zijn, op jacht, of ze ligt ergens buiten beeld te slapen. Ze verblijft steeds korter bij haar jongen.

7 mei – 10:00 --- Onderlinge vossenrelaties

Gisteren interessante ontwikkelingen! Voor het eerst sinds dagen was er weer eens een tweede vos te zien bij de burcht. Maar welke vos was dat? Volgens de waarnemingen van de vossenvolgers kwam er op 6 mei rond 9 uur een tweede vos op bezoek, die ‘prachtig’ werd verwelkomd. Annemarie meldde dat de begroeting onderdanig was, van de kant van ons vrouwtje. Dat heb ik zelf nog niet terug kunnen zien. Maar door het filmpje dat vossenvolger Koos op Youtube zette (hier), kan ik wel iets meer zeggen (en speculeren!) over het tweede bezoek gisteren van een tweede vos, om 14:47 uur.

Die vos kwam toen met een prooi aanzetten, en werd opnieuw onderdanig begroet door ons vrouwtje. Het was duidelijk niet het mannetje, maar het dier dat ik steeds het ‘tweede vrouwtje’ noemde. Ze is opvallend groot en een stuk lichter gekleurd dan onze vossen. Haar staart heeft dezelfde vorm als die van ons vrouwtje, maar is wat dikker. Als het inderdaad om een vrouwtje gaat, wat gezien haar gedrag waarschijnlijk is, dan is ze duidelijk de dominante vrouw, en is ons vrouwtje eigenlijk het ‘tweede vrouwtje’, het beta-vrouwtje. Dat zou kunnen verklaren waarom we het mannetje zo weinig (of helemaal niet meer?) zien bij de burcht: hij besteedt dan waarschijnlijk zijn tijd vooral bij de burcht en de jongen van het alfa-vrouwtje. Waarschijnlijk is ons vrouwtje dan de dochter (van vorig jaar?) van het grote lichtgekleurde vrouwtje. Samen met het mannetje bevolken de twee dames dan het territorium waarin onze burcht ligt, maar ook nog ergens een burcht met de jongen van het lichtgekleurde vrouwtje. Ben benieuwd hoe het verder gaat. Het lichte vrouwtje heeft haar jongen (als ze die heeft) minstens een week later geworpen dan ons vrouwtje. Als beide worpen bij elkaar gebracht worden, en dan hopelijk in onze burcht, dan verwacht ik dat over een week of tien dagen. Maar voorspellen blijft tricky!

4 mei – 23:30 --- Flinke eters

Sommige vossenvolgers waren nogal geschokt toen vandaag voor camera 2 de prooien zich ophoopten. Wat een slagveld (slachtveld)! Gruwelijk! De jonge ganzen zijn buitengewoon talrijk en o zo gemakkelijk te pakken, dus de vossen grijpen nu hun kans. Een prachtig voorbeeld van zo’n gegrepen kans (of gans) in de laatste samenvatting. De jonge vossen zien er dan ook zeer welvarend uit met hun kogelronde buikjes. De overvloed aan eten (en drinken), en de overvloed aan ruimte in de burcht om te spelen en elkaar zo nodig te ontlopen, dragen er waarschijnlijk aan bij dat we ze nog weinig buiten te zien krijgen. Maar dat gaat de komende dagen beslist steeds vaker gebeuren, als ze gaan ontdekken dat er buiten ook van alles te beleven is.

Copyright Staatsbosbeheer

2 mei - 18:30 --- Jongen eindelijk buiten te zien !

Lang gewacht en gehoopt - vandaag verscheen er dan toch minstens één vosje buiten. Het vrouwtje lag vanaf minstens 8:30 uur te zonnen direct voor de opening van de rechterpijp. Rond elf uur lagen er opeens één of twee jongen op haar en tegen haar aan. Dat duurde een uurtje, toen was die mooie situatie weer voorbij.

Gisterochtend was er een leuke opeenvolging van scènes. Rond half elf liep het vrouwtje eerst voor de burcht. Daarna rende ze snel naar achteren en probeerde daar vermoedelijk een gansje te pakken, maar ze keerde even later terug zonder prooi. Blijkbaar herinnerde ze zich toen het jonge gansje dat ze op 18 april begraven had op de burcht. Dat lag daar dus al 13 dagen en moet al aardig 'voorverteerd' geweest zijn! Ze groef het op, ging er mee voor de linkeringang staan, en daarna voor de rechteringang. De beelden stokten helaas even, maar toen zag ik haar achteruit de linkerpijp komen kruipen. De prooi was daar blijkbaar binnen achtergelaten. Ze bleef lang in de pijp staren en liep toen weg naar links. Weer even stokten de beelden. Waarschijnlijk haalde ze toen de prooi weer weg uit de linkerpijp, want ik zag haar even later een (de?) prooi achterlaten in de rechterpijp, waarna ze er voor in de zon ging liggen. Even later waren de jongen voor camera 2 om de prooi aan het vechten. Daarbij werd duidelijk dat het er minstens vijf zijn! Nog uren waren daar af en toe jonge vosjes te zien die iets aan het eten waren. Nu al vertoonden ze het van jonge vossen bekende gedrag daarbij: elk jong probeert zijn eten te monopoliseren, voor zichzelf te houden. Het draait zijn rug naar de anderen, gromt laag, en deinst er niet voor terug om hen aan te vallen als ze een hapje mee willen eten. Let er maar eens op in de komende dagen en weken.

Het vrouwtje gaat er nu steeds slechter uit zien. Vossenvolgers meenden al een wond aan de staart te zien. Op haar linkerflank ontbreekt ook een grote pluk haar. We moeten er even aan wennen, maar het is de rui die nu duidelijk begonnen is. Het lange winterhaar valt uit en er komt een korte vacht van nieuwe haren voor in de plaats. Die groeien langzaam weer uit tot de volgende wintervacht. Maar laat je niet bedriegen, hoe verfomfaaid ze er ook uit ziet, haar gezondheid is prima in orde.

24 april – 15:30 --- Vreemd bezoek, en opvang van vosjes

In mijn bericht van 5 april signaleerde ik dat er op 1 april een ‘vreemd’ vrouwtje op bezoek was geweest bij de burcht, enkele minuten nadat daarbinnen het eerste jong was geboren. Inmiddels heb ik alle buitenopnamen van 6 tot 20 april bekeken, en daarop bleek vermoedelijk datzelfde dier nog een paar keer te zijn vastgelegd. Ze is wat groter dan ‘ons’ vrouwtje, wat valer van kleur, en haar staart heeft dezelfde vorm maar is iets dikker dan die van ons vrouwtje, kegelvormig. Er zit helemaal geen wit in de punt. Helaas was niet te zien of ze inmiddels ook zogend is.

Er zijn in die veertien dagen drie zekere opnamen, plus drie vermoedelijke van haar bij de burcht. Daarbij moet gezegd dat niet altijd alles is opgenomen, af en toe treedt ook daarbij een storing op helaas. Soms liep ze op enige afstand langs de pijpen, soms stak ze haar neus in de linkerpijp, maar ze ging nooit naar binnen. Wel is ze één keer de apart liggende zogenaamde ‘kraamburcht’ binnengegaan, althans dat denk ik. Het binnenbeeld is zo anders dan het buitenbeeld dat identificatie lastig is. In elk geval was het niet ‘ons’ vrouwtje dat in de kraamburcht voor de camera (cam3) kwam. Het was op 8 april om 8:09 uur. De bezoekster bleef ongeveer 30 seconden in de kamer en vertrok toen weer. Ze was toen duidelijk (nog) niet zogend. Dezelfde dag om 15:22 kwam ze ook voor de buitencamera langs lopen. Dit was overigens de allereerste en enige keer dat er een vos in de kraamburcht kwam. Wel hebben we in een samenvatting al beelden gezien van een bosmuis, en kwam er later ook nog een veld- of aardmuis voor de camera in die burcht.

Het zou dus zomaar kunnen dat er een tweede vouwtje bij ons mannetje hoort en dat ie zich binnen twee weken met jongen bij ‘onze’ jongen voegt. Die beginnen nu echt flink rond te lopen in de burcht. Sommige kijkers maken zich daar zorgen over, maar hun moeder verliest hen echt niet. De band tussen een moedervos en haar jongen is heel sterk; bij een eerste ‘noodblafje’ wordt ze al gealarmeerd en haalt ze een verdwaald jong op. Als je in de natuur een eenzaam jong vosje vindt, altijd laten zitten en beslist niet meenemen. Hooguit zou je het ter plekke wat kunnen voeren of laten drinken als je denkt dat het hongerig is. De kans is heel groot dat het ‘s avonds opgehaald wordt door de moeder, zelfs als er mensengeur aan zit (dat geldt overigens ook voor jonge reeën, altijd lekker laten liggen). Jonge vossen die in een opvang opgroeien, maken daarna in de natuur hoogstwaarschijnlijk zeer weinig kans tussen alle ervaren en territoriale volwassen vossen.

21 april 2011 - 12:00 --- Het wordt weer spannender

Vandaag zijn de jongen precies drie weken oud. Nu ze hun oogjes open hebben, worden ze ook steeds beweeglijker. Hun kruipen gaat al over in lopen, nog wel met hun dikke melkbuik slepend over grond, maar hun pootjes worden steeds sterker. Langzamerhand kunnen we de eerste jonge vos in de ingang van de burcht verwachten. Voor hen is dat nog een heel eind lopen, een meter of acht, en er zitten ook nog een paar hoge richels in de gangen. Nog wat wankel op hun pootjes zullen ze eerst wat bij de ingang om zich heen zitten kijken. Beetje tegen elkaar aan zitten duwen, waarschijnlijk schrikkend van elk onverwacht geluid en dan de burcht weer in duikend. Vooral bij lekker weer zullen ze dan na een paar dagen met elkaar gaan spelen. Dat spelen is erg belangrijk, omdat ze op die manier leren jagen. Ze bespringen elkaar, trekken aan oren en staart, oefenen het ‘doodschudden’ van een prooi op elkaar, enzovoort. Vossen leren het jagen grotendeels zelf, ze gaan niet of nauwelijks met hun ouders op stap voor dat doel. Alleen bij verhuizingen lopen ze over grotere afstanden met de moeder mee, voor zover we weten.

De ontwikkeling van de jongen en hun spelen is te bekijken op een paar filmpjes die ik vorig jaar samenstelde uit opnamen van automatische camera's bij de burchten van een gezenderd vrouwtje. Een filmpje van het vrouwtje terwijl ze drachtig is, en met kleine jongen van 9 dagen tot 5 weken oud, is hier te zien, met 6 weken oude jongen hier. Een filmpje met spelende jongen van negen weken oud is hier te zien.

De afgelopen periode, met een liggende moeder en onbeholpen bewegende jongen was een beetje saai. Nu breekt al snel een veel spannender tijd aan met veel actie. Hopelijk is er mankracht om de jongen een beetje te volgen met de buitencamera. Die kan vanuit het SBB-kantoor bediend worden.

10 april 2011 - 14:00 uur --- Vragen, vragen, vragen

Een dwaas kan meer vragen stellen dan zeven wijzen kunnen beantwoorden. Een oud spreekwoord waar ik graag een moderner inzicht tegenover zet: nieuwsgierigheid is de basis van alle kennis. De liefhebbers van de vossenwebcams willen ook veel weten, heel terecht. Sommige antwoorden zijn gemakkelijk te vinden (bijvoorbeeld hier), andere minder gemakkelijk. Sommige moet ik zelf ook opzoeken. Zo was er een vraag naar de groei van de jonge vossen. Ze worden geboren met een gewicht van rond de 100 gram, maar dat kan nogal variëren. De zwaarste die ik zelf tot nu toe aantrof woog 136 gram. De mannetjes zijn gemiddeld iets groter (15%) dan de vrouwtjes, net als bij de volwassen dieren. In het begin groeien jonge vossen zo'n 15 tot 20 gram per dag, uiteraard afhankelijk van het aantal jongen in een worp en de conditie van de moeder. Dat wordt langzaam meer, op een leeftijd van vier weken groeien ze gemiddeld 40 gram per dag. Hun ogen gaan open tussen dag 11 en 14, in ons geval dus tussen 11 en 14 april. Het eerste vaste voedsel (voorverteerd en uitgebraakt?) kunnen ze soms al krijgen als ze ongeveer drie weken oud zijn, dus vanaf 21 april of zo. Dan zijn ze ook al begonnen met wat rond te scharrelen in de burcht en kunnen ze ook in een ingang opduiken. Ze zien er dan uit als op bijgaande foto's.

Sommige kijkers zijn bezorgd als de moeder wat lang wegblijft. Nergens voor nodig. Die moeder weet heel goed wat haar jongen nodig hebben. Ze zal steeds langer en vaker wegblijven. Op een gegeven moment, misschien al als de jongen een maand oud zijn, slaapt ze helemaal niet meer bij hen, en zoogt ze hen buiten het hol. We weten niet of het gaat om ervaren ouders, het zou goed kunnen zijn dat dit de eerste keer is dat ze jongen krijgen. Op het eerste gezicht ziet hun gebit er nogal jong uit, als ze gapen zijn er geen afgebroken tanden en zo te zien. We gaan dat later nog beter bekijken aan de hand van de opnamen. Maar hoe dan ook, de zorg voor de jongen is vossen (en de meeste zoogdieren) aangeboren, dus dat zal echt wel goed gaan. De kans dat de ouders iets overkomt is in de Oostvaardersplassen ook erg klein. En wat betreft het mannetje: we zien hem niet of nauwelijks, maar reken er maar op dat hij buiten beeld actief is en blijft, en prooien voor het vrouwtje brengt. Als de jongen buiten gaan spelen, verwacht ik dat hij daar af en toe ook bij opduikt.

Wat gaan de jongen doen als ze opgroeien? In het begin zou de burcht nog belangrijk kunnen zijn als ontmoetingsplek, waar prooien gebracht worden bijvoorbeeld. Maar meer en meer zullen de jongen echter ieder op een andere plek gaan slapen en steeds meer zelf gaan jagen. Dat gebeurt zo in juni en juli. Vanaf half augustus kunnen ze goed voor zichzelf zorgen. En in de loop van september en daarna kunnen ze het dan steeds moeilijker krijgen: ze moeten een eigen territorium, een eigen leefgebied gaan zoeken. Als vossen eenmaal een territorium voor zichzelf hebben afgebakend (zie ook mijn blog van 17 maart), houden ze dat de rest van hun leven. Dat kan wel zes jaar of meer zijn. De kans is dus heel groot dat we volgend jaar dezelfde vossen zullen zien in deze burcht. Er zullen niet zomaar andere vossen komen opduiken, vossen verdedigen hun territorium fel tegen indringers. Maar dat betekent ook, dat alle jongen die elk jaar geboren worden, in het winterhalfjaar ergens anders heen moeten om een territorium voor zichzelf te vinden. Ze worden dan door hun eigen ouders weggejaagd. Tijdens die zoektochten, die hen wel tientallen kilometers ver weg kunnen voeren, zullen er heel veel doodgaan, door ongelukken (verkeer), afschot (buiten de Oostvaardersplassen) en gevechten met andere vossen. Gelukkig maar, als alle jonge vossen zouden blijven leven zouden we er na een paar jaar in omkomen!

5 april 2011 - 16:00 uur --- Jagers en 'onze' OVP-vossen

Op de site van Volgdevos.nl mengen zich nu wat vaker jagers in de discussies. Voor mij hoeft dat niet zo. Het valt altijd weer op hoe weinig kennis de meesten van hen bezitten over vossen, en meer in het algemeen over ecologie. De vos is één van de meest bestudeerde soorten in de wereld, we weten al verschrikkelijk veel over zijn leven, zijn rol in de natuur en het beheer van vossen. En toch hoor je altijd maar weer dezelfde, afgezaagde jagerswijsheden. Men leest blijkbaar bijna nooit iets anders dan de eigen bladen en de discussies op de eigen websites (zoals www.jachtforum.nl en www.dejachthut.eu). Kennis uit onderzoek druppelt maar heel langzaam door, en dan nog vaak heel selectief, alleen dat wat in de kraam te pas komt. Overigens zijn mijn eigen onderzoeksrapporten en andere publicaties te vinden op deze site: Publicaties.

Terug naar 'onze' vosjes. De jongen zijn nu vier dagen oud en moeten er ongeveer uitzien als op de foto van het nestje jongen dat ook in de documentaire 'Rotvos' te zien is. Hun vachtje begint al wat pluiziger te worden. De oren steken al wat uit maar de ogen zijn nog gesloten. Met hun pootjes kunnen ze al aardig bewegen, ze kunnen kruipen, en duwen ook flink tegen de borst van hun moeder om de melk te laten vloeien. Regelmatig zien we er dan ook eentje in beeld verschijnen die tegen haar buik is opgeklommen. Dat gaat steeds vaker gebeuren.

De kijkers naar de webcams vragen de redactie en mij vaak om te reageren, bijvoorbeeld om te vertellen wat het mannetje nu voor grote zwartwitte vogel kwam brengen. Helaas kunnen we meestal niet snel reageren omdat we zelf niet continue kunnen kijken en er ook op het SBB-kantoor in de Oostvaardersplassen niemand tijd heeft om dat te doen en de opgenomen beelden te bekijken. Hopelijk wordt dat in de nabije toekomst beter. Meestal haal ik zelf eens in de week de opgenomen beelden op, maar die kan ik voorlopig ook alleen maar selectief bekijken. Hetzelfde doen de makers van de samenvattingen. Achteraf gaan we zeker alles bestuderen en dan weten we wat er allemaal gebeurd is. Voorlopig maar vooral plezier hebben in de beelden. Het helpt ons alvast heel veel als de kijkers kort en precies vastleggen in het weblog wat ze zien, in de trant van "11:45 het vrouwtje verlaat het hol via de linkerpijp" en "03:32 het mannetje brengt een grote vogel en legt hem voor de rechterpijp".

Bij het bekijken van een aantal beelden van rond de geboorte vielen mij twee dingen op. In de uren voor de geboorte ging het vrouwtje tweemaal naar de andere kamer en deed daar gehurkt een plas. Tot nu toe vermoedde ik, aan de hand van de geur, dat jonge vosjes her en der in hun burcht urineren (als ze zelf al rondlopen); je vindt trouwens ook hun uitwerpselen in de gangen. Maar dat volwassen vossen dat in omstandigheden kunnen doen, lijkt me een nieuw gegeven.

Het tweede opvallende feit in de opnamen was, dat ruim tien minuten na de geboorte van het eerste jong op 1 april een onbekend, tamelijk licht gekleurd vrouwtje voor de burcht langs liep en er geïnteresseerd naar keek. Ze was duidelijk zelf drachtig (zie foto's), zo te zien moest ze ook binnen enkele dagen werpen! Dat zou kunnen betekenen dat er in dit territorium toch een tweede vrouwtje aanwezig is. Als die haar jongen in een ander hol werpt, en daar ook hulp (eten) krijgt van 'ons' mannetje, dan zou het wel eens kunnen zijn (als ze naar deze grote burcht verhuist) dat we over een paar weken opeens twee worpen en twee vrouwtjes in beeld krijgen!

Over de laatste paar dagen heb ik geen compleet beeld kunnen krijgen van de activiteiten van het vrouwtje. Voordat de storingen definitief verholpen waren (op 25 maart), verliep ook het opslaan van stukjes film met storingen. Gelukkig bleek ze, volgens diverse waarnemers, vanochtend vroeg weer samen met het mannetje voor camera 1 te liggen. Nog geen jongen dus. De laatste opname van haar die ik zelf gezien heb, was van 24 maart ‘s middags; toen had ze al een heel dikke buik. Ik denk daarom dat we mijn voorspelling van de geboortedatum, in de eerste week van april, niet gaan halen. Het lijkt er eerder op dat de jongen elk moment geboren kunnen gaan worden.

Het zou heel fijn zijn als de kijkers hun waarnemingen goed en compleet noteren, met de bijbehorende tijd, onder de weblogs op de Staatsbosbeheer-site: met z’n allen zien we meer. Vooral de weinige nachtelijke kijkers kunnen veel bijdragen. Uiteraard vooral op het vrouwtje letten, met haar lage postuur en lang-kegelvormige staart zonder witte punt (maar ’s nachts is buiten de witte punt van mannetje niet te zien): Wanneer komt en gaat ze (vooral op de buitencamera letten). Wanneer heeft ze nog een dikke buik, wanneer niet meer? Wanneer zien we haar tepels prominent? Wanneer wordt er prooi aangedragen door het mannetje? Wanneer slaapt het mannetje niet meer in de burcht?

Wat er ook gebeurt, het wordt spannender en spannender, ook voor ons. Zullen de jongen voor de camera te zien zijn, of werpt het vrouwtje ze in een driesprong van gangen? Of toch in een ander hol? Duimen maar zou ik zeggen. En wie durft een wedje te maken over het aantal?

Vossen zijn territoriale dieren. Wat betekent dat eigenlijk? Bij vossen is het territoriale gedrag geheel te vergelijken met dat van zangvogels, de merels in de tuin bijvoorbeeld. Daar zie je in het voorjaar dat de zwarte merelmannetjes op de gazons onderlinge gevechten leveren, waarbij ze zich samen van links naar rechts verplaatsen. Elk probeert een zo groot mogelijk stuk van dat voedselgebied te veroveren. De merels claimen niet alleen voedselgebied voor zichzelf, maar ook een gebied waar ze veilig kunnen nestelen. Kortom, ze proberen een stuk terrein af te bakenen waar ze in al hun behoeftes kunnen voorzien, plus die van de jongen die ze er willen produceren. Als eenmaal duidelijk is waar de grenzen liggen,wordt er nauwelijks meer gevochten en respecteren ze elkaars grenzen. Door te zingen laten ze aan de andere merels weten: hier woon ik, blijf hier weg. Vossen doen dat precies zo, alleen zingen ze natuurlijk niet maar bakenen ze hun territorium elke nacht af met heel veel 'geurvlaggen', die elk bestaan uit een paar druppeltjes urine. Precies wat de hond doet bij alle lantaarnpalen. Vossen ruiken zo heel precies waar de andere vossen wonen en waar ze beter weg kunnen blijven.

Je moet je voorstellen dat een gebied waar vossen leven helemaal is ingedeeld in zulke territoria; voor een voorbeeld zie het plaatje. In elk territorium leeft één mannetje en een vrouwtje, en als er voldoende voedsel is soms ook nog een tweede en zelfs een derde vrouwtje. Bij de webcams lijkt het erop dat er maar één vrouwtje is. Als een vos eenmaal een territorium heeft, verlaat hij dat eigenlijk nooit meer, tot hij heel oud is (6-9 jaar) en wordt weggejaagd door een jongere vos. Soms maakt een vos een uitstapje, om ergens anders snel wat voedsel te halen, of gewoon om wat te verkennen, of om te proberen met een buurvrouw te paren! Maar je kunt gerust stellen dat een vos meer dan 95% van zijn tijd doorbrengt binnen de grenzen van zijn territorium. In deze tijd van het jaar wordt er onderling niet meer zoveel gevochten, hooguit met zwervende vossen die nog op zoek zijn naar een eigen plek. Er heerst rust, de territoria liggen vast en de energie kan besteed worden aan de voortplanting. De kans dat we op de webcams vreemde vossen zien, is dan ook klein; hooguit een enkele zwerver of een kort bezoek van een nieuwsgierige buurman.

De webcams zijn heel erg enthousiast ontvangen, en worden verslavend genoemd door de kijkers. Er zijn basisschoolklassen die de beelden permanent op het digibord hebben staan, ik neem aan zolang dat bord niet nodig is om er les mee te geven. Kinderen melden dat ze elke ochtend als eerste naar de vossen gaan kijken. Het is dan ook een unieke zaak, zelfs een wereldprimeur, live webcams van vossen in hun hol zijn nog nooit ergens te zien geweest.

Voorlopig is het nog wel een beetje saai, het staren naar het beeldscherm. Want veel gebeurt er niet in en rond de burcht. Terwijl ik dit schrijf (11:45 uur) toevallig trouwens wel. Beide vossen zijn het hol uitgekomen en zitten te kijken naar een paar konikpaarden op de burcht. Als die niet doorlopen blijkt dat de vossen totaal niet bang voor ze zijn, ze lopen zelfs richting de paarden en gaan dichterbij zitten kijken.

Meestal zie je echter niet veel meer dan een of twee slapende vossen voor camera 1 (linksboven). Als ze net binnen komen gaan ze zich meestal minutenlang poetsen, vooral als het regent. Maar dan rollen ze zich op en zie je alleen hun ademhaling: een rustig op en neer gaande flank. Meestal ligt het mannetje bijna tegen de camera aan, en het vrouwtje meer naar achteren. Bij het weggaan rekken ze zich vaak mooi uit, met hun kop al in de pijp naar buiten. Als de zon schijnt gaan ze graag uren liggen slapen op het hellinkje waarin de pijpen uitkomen. Ik ben bang dat dat alleen maar erger wordt voorlopig. Met name het vrouwtje zal steeds langer gaan slapen, naarmate het geboortetijdstip (eerste week van april) dichterbij komt. Helaas vindt de meeste activiteit plaats buiten het bereik van de camera's, als ze urenlang op jacht zijn naar voedsel. Voorlopig wordt dat voedsel niet meegenomen naar de burcht, dat doen ze pas als de jongen er aan toe zijn: op een leeftijd van ongeveer vier weken. Als de vossen nu zelf wat voedsel over houden, verstoppen of begraven ze het voor de volgende dag.

Voorlopig zorgen de andere dieren die langskomen voor nog wat afwisseling in het saaie bestaan van de vossen. De grote dieren zijn Heckrunderen, konikpaarden en edelherten; reeën komen in de Oostvaardersplassen niet of nauwelijks voor. Paartjes grauwe ganzen komen grazend langs, soms zitten er meerkoeten op het dijkje achter de burcht of vliegt er een grote zilverreiger over het water er achter. Voor de binnencamera's komt soms een mug of ander insect langs, die lijken dan erg groot. Sommige kijkers dachten dat het om vleermuizen ging, maar die zitten er zeker niet en zouden een lekker snackje voor de vossen zijn…

Hoe is het allemaal begonnen? In december 2010 is door Staatsbosbeheer een kunstburcht aangelegd voor vossen, naar een idee van mij, midden in de Oostvaardersplassen. Door Enting Films zijn daar camera's in en bij aangebracht, waarmee we de vossen permanent kunnen volgen. De burchten (het zijn er eigenlijk twee) zijn ontworpen op basis van de beschikbare kennis over de vorm van vossenburchten in het wild (plattegrond). Vossen zitten met hun jongen graag in een wat grotere burcht, met twee of meer kamers, waarbij elke kamer twee of meer toegangen heeft. De toegangspijpen zijn meestal bochtig en meer dan zeven meter lang. Maar voordat de vrouwtjes zo'n wat grotere burcht betrekken, werpen ze hun jongen in een klein, onopvallend hol, met maar één kamer en één korte, gebogen toegangspijp. Daarom is veertig meter van de grotere burcht een kleine 'kraamburcht' aangelegd, in de hoop dat het vrouwtje die kiest om haar jongen te werpen, vlak voor de lens.

Zoiets aanleggen en dan denken dat er snel vossen in komen is natuurlijk waanzin. Maar toch. Eind januari al verkende een vos de grote burcht. Later bleek dat een vrouwtje te zijn. Ze keek even rond en verdween weer. Een half uur later kwam een mannetje binnen. Hij bleef gelijk al uren liggen slapen voor camera 'binnen1'. De volgende nacht sliep ook het vrouwtje een tijd binnen, en een paar dagen later sliepen ze samen in één kamer. (voor onderscheid man - vrouw zie hier)

Het is verbluffend hoe snel deze burcht door vossen werd geaccepteerd. Aan de andere kant : er zijn in de Oostvaardersplassen niet zoveel geschikte plekken voor vossen om een burcht te maken. Het is behoorlijk nat, en bijna overal bestaat de bodem uit zware klei, waarin het graven moeizaam is.

De vier camera's staan continu aan, tenminste, zolang er voldoende stroom in de accu's zit. Die worden opgeladen door twee grote zonnepanelen en een windmolentje (foto). De videobeelden worden draadloos verzonden naar het kantoor van Staatsbosbeheer, op 3,5 km afstand. Daar worden de beelden op het internet gezet. Zodra er iets beweegt voor een camera, wordt het beeld opgeslagen op een harde schijf, inclusief het beeld van de twee seconden vóór de beweging. Dat is allemaal studiemateriaal voor later.

Uit de opnamen lijken we de conclusie te kunnen trekken dat we nog net de paartijd van dit stel hebben meegemaakt. Vrouwtjesvossen zijn maar een paar dagen loops, en worden dan voortdurend op de voet gevolgd door hun mannetje. Ergens buiten in het veld vinden een aantal paringen plaats, waarbij de twee dieren een tijdje aan elkaar vastzitten, net als bij honden. Daarna nemen ze weer wat meer afstand van elkaar, al blijft de band stevig: het mannetje moet wel een flinke rol gaan spelen in de zorg voor het vrouwtje als ze hoogdrachtig is, en voor de jongen.

De band tussen man en vrouw leek het innigst op 9 februari, maar ze waren vaak samen te zien tussen 6 en 14 februari. Als we aannemen dat het vrouwtje op 9 februari werd bevrucht, dan zou bij een draagtijd van 52-55 dagen de eventuele geboorte moeten plaatsvinden tussen 2 en 5 april. Het kan echter ook een paar dagen eerder of later zijn. Aan het vrouwtje zullen we (vooral op de binnencamera's) kunnen zien dat de geboorte er aan komt: de buik wordt zo goed als kaal, de tepels worden groot en er ontstaan vier paar 'borstjes'.